Lokale verbondenheid van familiebedrijven en brede welvaart

Veel familiebedrijven zijn stevig geworteld in een specifieke plek. De plek waar opa ooit begon, of het dorp waar medewerkers elkaar kennen. Het komt vaak voor dat families, leveranciers en klanten in een bepaalde gemeenschap al generaties met elkaar verweven zijn. Die lokale verbondenheid heeft meer dan alleen sentimentele of nostalgische waarde. In deze blog bespreekt lector Claudia van Orden van het lectoraat Familiebedrijven recent onderzoek naar de relatie tussen lokale verbondenheid, maatschappelijk verantwoord ondernemen en brede welvaart.

Recent onderzoek onder 316 Italiaanse mkb-familiebedrijven[i] laat zien dat juist deze verbondenheid met de omgeving een belangrijke katalysator kan zijn voor maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO). Onder MVO verstaan we ondernemende activiteiten die erop gericht zijn om positief bij te dragen aan sociale en ecologische doelen. Denk aan zorg voor de gezondheid van het personeel, investeren in initiatieven die gericht zijn op een beter leven voor de volgende generaties, reduceren van watergebruik en CO2-uitstoot, en zo meer. Met MVO dragen familiebedrijven bij aan brede welvaart.

Plaatsgebondenheid en lokale verankering bij familiebedrijven

De onderzoekers maken een helder onderscheid tussen twee begrippen. Het eerste is plaatsgebondenheid: de emotionele en psychologische band die een ondernemende familie opbouwt met een plek. Die ontstaat door persoonlijke ervaringen, familiegeschiedenis en het gevoel van “hier horen wij thuis”.

Het tweede begrip is lokale verankering: de mate waarin het bedrijf zelf verankerd is in de directe omgeving. Denk aan het werken met lokale medewerkers en leveranciers, het bedienen van klanten uit de regio en het onderhouden van relaties met partijen (zoals banken en andere dienstverleners) die geografisch dichtbij zijn.

Dat onderscheid is belangrijk, omdat het helpt te begrijpen hoe plaatsgebondenheid van de familie doorwerkt in het gedrag van familiebedrijven. Plaatsgebondenheid en lokale verankering lijken op elkaar, maar zijn niet hetzelfde. Een familie kan zich sterk verbonden voelen met een regio, terwijl het bedrijf inmiddels internationaal opereert. Andersom kan een bedrijf lokaal inkopen en personeel uit de buurt aannemen, terwijl de emotionele band van de familie met die plek is afgezwakt. Juist het samenspel tussen plaatsgebondenheid en lokale verankering blijkt van belang bij het ontplooien van MVO-activiteiten.

Vragenlijstonderzoek

De onderzoekers hebben over de verschillende concepten informatie verzameld met behulp van vragenlijsten. Vervolgens hebben ze met statistische analyses bepaald in hoeverre plaatsgebondenheid van de familie, lokale verankering en MVO-activiteiten van het familiebedrijf met elkaar samenhangen.

De auteurs onderscheiden drie verschillende dimensies van plaatsgebondenheid:

1. Plaatsidentiteit, wat bijvoorbeeld (op een vijfpuntsschaal) is uitgevraagd met stellingen als “het is voor mij belangrijk om te werken in de plaats waar het bedrijf is gevestigd”
2. Plaatsafhankelijkheid, uitgevraagd met items als “de plaats waar het bedrijf is gevestigd is de beste plek om zaken te doen”
3. Sociale verbondenheid, bijvoorbeeld uitgevraagd met de stelling “ik voel een diepe verbondenheid met deze plek en de mensen die hier wonen en werken”.

Lokale verankering is uitgedrukt als een gemiddeld percentage van zes onderdelen die afkomstig zijn uit de gemeenschap waar het bedrijf is gevestigd: werknemers, leveranciers, klanten, verkoop, en informatie over markt-, proces- en financiële ontwikkelingen.

Om een indruk te geven van de 316 familiebedrijven die de vragenlijst hebben ingevuld: 85% betreft een kleinbedrijf; de gemiddelde leeftijd van de bedrijven is 32 jaar; het merendeel van de bedrijven (62%) is een maakbedrijf; en gemiddeld geven de bedrijven een lokale verankering aan van 32%.

Lokale verbondenheid en MVO: hoe werkt dat?

De uitkomsten van het Italiaanse onderzoek over de relaties tussen plaatsgebondenheid, lokale verankering en MVO-activiteiten lijken misschien vanzelfsprekend, maar zijn voldoende waardevol om hier nader toe te lichten. Ten eerste: plaatsgebondenheid en lokale verankering hangen met elkaar samen. Ten tweede hangen beide rechtstreeks positief samen met maatschappelijk verantwoord ondernemen. En ten derde werkt plaatsgebondenheid ook indirect door op MVO-activiteiten, via de mate waarin het bedrijf lokaal verankerd is.

In gewone taal: als een familie zich sterk verbonden voelt met haar omgeving, vergroot dat de kans dat het bedrijf lokaal stevig verankerd is. En juist die lokale verankering stimuleert vervolgens MVO-activiteiten.

Dat is goed te begrijpen. Families die hun naam, geschiedenis en toekomst koppelen aan een plek, investeren vaker in langdurige relaties in de regio. Bovendien werken ze met lokale leveranciers die ze kennen en vertrouwen, nemen mensen uit de omgeving aan en blijven betrokken bij wat er in hun gemeenschap speelt. Die keuzes versterken de lokale verankering van het bedrijf.

Bedrijven die zo midden in hun gemeenschap staan, hebben bovendien een voorsprong als het gaat om maatschappelijk verantwoord ondernemen. Ze zien sneller wat er speelt, horen direct welke zorgen er leven en ervaren de impact van hun beslissingen op medewerkers, milieu en leefomgeving. Zo kunnen ze betere beslissingen nemen over bijvoorbeeld sociale en culturele evenementen die ze sponsoren, of over initiatieven die ze nemen om hun negatieve impact op de natuur te verminderen, of om het leven van volgende generaties te verbeteren.

Wat betekent dit voor jou als ondernemer?

Voor familiebedrijfsondernemers zit hier een duidelijke les in: maatschappelijk verantwoord ondernemen begint vaak dichtbij huis. Een eenvoudige, maar krachtige vraag daarbij is: “wat betekent deze plek voor ons en wat betekenen wij voor deze plek?”

Die vraag kun je concreet maken. Waar komen je medewerkers vandaan? Hoe sterk zijn je relaties met lokale leveranciers? Welke rol speelt je bedrijf in verenigingen, scholen of maatschappelijke initiatieven? En weet je wat er écht leeft in je omgeving?

Het is ook goed om dit onderwerp expliciet op de agenda te zetten. Niet alleen in de directie, maar ook in het familieoverleg of de raad van advies. Zo wordt lokale verbondenheid geen toeval, maar een bewuste keuze. Het kan een bewuste plek krijgen in het familiestatuut en in de strategie van het bedrijf. Een sterk lokaal netwerk zorgt voor vertrouwen, toegang tot kennis en loyale medewerkers en klanten. Juist in tijden van onzekerheid, krapte op de arbeidsmarkt of grote veranderingen kan dat een doorslaggevend voordeel zijn.

[i] Amato, S., Di Toma, P. & Kocollari, U. (2026) Place Attached Family Firms and CSR Orientation: The Mediating Role of Local Embeddedness. Family Business Review, 1-31.